Dostępnik o ponownym wykorzystaniu deklaracji dostępności

Obiecuję, że to już prawie ostatni raz piszę o deklaracjach dostępności. Zmotywowała mnie Agata Gawska, której dałem ten Dostępnik do przeglądu. Bo dobra deklaracja może być używana na wiele sposobów.

Deklaracja dostępności. Dla większości organizacji to obowiązek, który trzeba wypełnić. Dokument, który powstaje raz do roku, trafia na stronę internetową i… na tym się kończy. A przecież w tej deklaracji znajdują się informacje, które mogą być użyteczne na co dzień. Wystarczy pomyśleć o niej nie jak o formalności, ale jak o dobrym zasobie.

Deklaracja to nie tylko formalność

Od września 2020 roku każda strona internetowa podmiotu publicznego musi mieć deklarację dostępności. To wymóg ustawy o dostępności cyfrowej. Większość organizacji traktuje to jak checkbox – przygotuj dokument, wrzuć w stopkę strony, aktualizuj raz do roku przed 31 marca.

To, że deklaracja najczęściej jest martwym dokumentem wiemy od dawna, a teraz jeszcze mamy potwierdzenie w badaniach. Agata zrealizowała na zlecenie MC badanie i napisała tam po analizie wyników: “Większość badanych nie wiedziała o deklaracjach dostępności. Co więcej, tylko niewielki ułamek świadomych użytkowników kiedykolwiek zajrzał do deklaracji, a jeszcze mniejszy potrafił wskazać, że znalazł tam konkretne, przydatne informacje.

Ale w deklaracji są informacje, które mogą być użyteczne na co dzień: status zgodności z WCAG, opis barier, dane kontaktowe koordynatora dostępności, informacje o dostępności architektonicznej siedziby i sposobach komunikacji.

Pytanie tylko: czy ktoś będzie wiedział, że tam są? I czy będzie mógł ich łatwo użyć?

Link do deklaracji w ogłoszeniu o wydarzeniu

Organizujesz konferencję, szkolenie, webinar? Pewnie przygotowujesz stronę z informacjami o wydarzeniu lub artykuł zapowiadający. Tam zwykle znajdują się: data, miejsce, program, prelegenci, sposób rejestracji.

A gdzie informacje o dostępności wydarzenia?

Zamiast pisać je od nowa, możesz linkować do deklaracji dostępności. Zwłaszcza jeśli wydarzenie odbywa się w siedzibie Twojej organizacji – w deklaracji są już szczegółowe informacje o dostępności budynku.

Przykład praktycznego zastosowania:

Zapraszamy na konferencję “Dostępność dzisiaj i jutro”, która odbędzie się 11 lutego 2026 w Centrali ZUS przy ul. Szamockiej 3/5 w Warszawie. Szczegółowe informacje o dostępności budynku znajdziesz w deklaracji dostępności.

Możesz też dodać:

Potrzebujesz tłumacza PJM, pętli indukcyjnej lub materiałów w druku dużą czcionką? Sprawdź sekcję o dostępności informacyjno-komunikacyjnej lub skontaktuj się z koordynatorem dostępności.

Korzyści? Nie piszesz tych samych informacji w kilku miejscach. Informacje są aktualne (bo deklaracja jest aktualizowana regularnie). A osoba, która potrzebuje takich informacji, wydarzenia wie, gdzie szukać szczegółów.

Oczywiście to nie zwalnia z podania specyficznych informacji o dostępności samego wydarzenia – czy będzie na żywo tłumaczenie na język migowy, czy transmisja online będzie miała napisy, czy prezentacje będą dostępne wcześniej. Ale podstawowe informacje o miejscu już masz.

Link do deklaracji w ogłoszeniu rekrutacyjnym

Szukasz pracownika? W ogłoszeniu rekrutacyjnym podajesz wymagania, zakres obowiązków, oferowane warunki. Ale czy mówisz coś o dostępności procesu rekrutacji i zatrudniania?

W deklaracji dostępności masz już opisaną dostępność siedziby, dostępność komunikacyjną i dane kontaktowe koordynatora. Zamiast pisać to wszystko w ogłoszeniu, wystarczy dodać jedną linię:

Proces rekrutacji jest dostępny. Szczegóły dotyczące dostępności naszej siedziby i dostępnych form komunikacji znajdziesz w deklaracji dostępności. Jeśli potrzebujesz dostosowań w procesie rekrutacji, skontaktuj się z [imię, email, telefon].

To jasny sygnał dla kandydatów z niepełnosprawnościami: myślimy o dostępności, mamy procedury, możesz się bezpiecznie zgłosić. A jednocześnie nie powtarzasz tych samych informacji w każdym ogłoszeniu.

Deklaracja jako źródło informacji do planu na rzecz poprawy dostępności

Deklaracja, aktualizowana na bieżąco, to dobre źródło informacji o stanie zastanym, kiedy chcemy przygotować plan na rzecz poprawy zapewniania dostępności. Ustawa wymaga, aby taki plan zawierał analizę stanu zapewnienia dostępności- zobacz, jak wiele elementów masz już w deklaracji.

Wybierz z deklaracji te elementy, których potrzebujesz do opisu stanu zastanego i po prostu je wykopuj do planu, ewentualnie uzupełnij. O ile nie znajdziesz tam informacji o tym, kto i kiedy został przeszkolony z zakresu dostępności, to już informacje o tym, czy i ile macie pętli indukcyjnych powinny tam być. To, co masz w deklaracji przyspieszy Twoje prace analityczne, kolejno pozwoli Ci na ocenę np. czy i ilu jeszcze pętli Ci brakuje? A to już może być element Twojego planu- zakup kolejnych pętli. I pamiętaj, żeby w planie, w każdym działaniu, które jest o kupowaniu, modernizowaniu dopisać sobie zadanie: “aktualizacja deklaracji dostępności”. Robisz to dla siebie- deklaracja będzie aktualna, a Ty do kolejnego planu znów będziesz mógł wykorzystać jej treść do pokazania stanu zastanego.

Deklaracja jako źródło informacji dla klientów urzędów (i nie tylko)

Deklaracja, to dobre źródło informacji dla każdej osoby, która chce u nas coś załatwić. Ale musi wiedzieć o istnieniu takiego dokumentu.

W sekcji kontakt dodaj link do deklaracji, możesz napisać: “o ułatwieniach w załatwianiu spraw dla osób ze szczególnymi potrzebami przeczytasz tutaj…”

W czym to pomoże? Czy to ma sens? Na pewno więcej osób dowie się, że w ogóle są ułatwienia (dobry PR- przyjazny urząd!), kolejni skorzystają z tej wiedzy i będą spokojniejsi o zaspokojenie swoich potrzeb, wreszcie- czytelna informacja to mniej pytań. Wielu telefonów, maili z pytaniami o dostępność będzie można uniknąć. Oszczędzimy czas sobie, a nasi klienci poczują się zaopiekowani.

Deklaracja jako źródło informacji dla partnerów i mediów

Nie tylko Twoi użytkownicy mogą korzystać z deklaracji. Partnerzy biznesowi, osoby organizujące wydarzenia – wszyscy oni mogą potrzebować informacji o dostępności Twojej siedziby lub usług.

Przykłady:

Dziennikarze i badacze – Dziennikarka pisze artykuł o dostępności instytucji publicznych w Twoim mieście? Badacz robi analizę zgodności z WCAG w sektorze publicznym? Zamiast odpowiadać na maila z dziesiątkami pytań, możesz odesłać do deklaracji dostępności. Jeśli jest dobrze napisana, większość odpowiedzi już tam jest.

Współorganizacja wydarzeń – Organizujesz konferencję wspólnie z inną instytucją? Możesz wymienić się deklaracjami dostępności, żeby szybko ustalić, kto jakie wsparcie może zapewnić. Jedna organizacja ma doświadczenie z tłumaczami PJM, druga ma dostępną architektonicznie siedzibę. Zamiast wymieniać dziesiątki maili, sprawdzacie deklaracje i wiecie, jak podzielić obowiązki.

Granty i certyfikaty – Starasz się o dofinansowanie z funduszy europejskich? O certyfikat z zakresu dostępności? O akredytację? Deklaracja dostępności to gotowy dowód, że myślisz o inkluzywności. W wielu wnioskach grantowych jest pytanie o dostępność – wystarczy podać link.

Przetargi i zamówienia publiczne – Coraz częściej w SIWZ-ach pojawiają się wymogi dotyczące dostępności. Jeśli Twoja organizacja ma aktualną deklarację dostępności, możesz ją dołączyć jako załącznik lub podać jako referencję. To pokazuje, że temat dostępności traktujesz serio, a nie tylko na potrzeby konkretnego zamówienia.

Audyty i kontrole – Przychodzi kontrola od Rzecznika Praw Obywatelskich lub PFRON? Pierwszą rzeczą, którą sprawdzą, będzie deklaracja dostępności. Jeśli jest aktualna, szczegółowa i zgodna z rzeczywistością, audyt przebiega sprawniej.

Ciekawy trend obserwuję za granicą. Organizatorzy wydarzeń tworzą dedykowane accessibility statements dla konferencji, szkoleń, webinarów. To nie jest wymóg prawny, ale dobra praktyka.

Taka deklaracja mówi: - Jak dostępna jest strona wydarzenia (czy zgodna z WCAG 2.1 AA) - Jak dostępne jest miejsce wydarzenia (architektura, transport, parking) - Jakie wsparcie jest dostępne podczas wydarzenia (napisy na żywo, tłumacz migowy, asystent, dieta, strefy ciszy) - Kto jest koordynatorem dostępności (imię, email, telefon) - Co organizatorzy mogą zapewnić na zamówienie (np. materiały w Braille’u, pętla indukcyjna) - Czego nie mogą zapewnić (szczerość jest ważna)

Przykład: Scarlet Howard naLinkedIn opisuje, jak stworzyć taką deklarację krok po kroku. Główna zasada: jasna komunikacja i transparentność.

W Polsce rzadko spotykam dedykowane accessibility statements dla wydarzeń. Najczęściej informacja o dostępności jest ukryta w ogólnych warunkach uczestnictwa albo wcale jej nie ma. A przecież to proste – można wzorować się na deklaracji dostępności organizacji i dostosować ją do konkretnego wydarzenia.

3 zasady, żeby to zadziałało

Żeby deklaracja dostępności mogła być użytecznym źródłem informacji, musi spełniać trzy warunki:

1. Pisz konkretnie – Zamiast “Siedziba jest częściowo dostępna” napisz: “Wejście główne ma podjazd. Drzwi mają szerokość 90 cm. Toaleta dostępna jest na parterze. W budynku nie ma pętli indukcyjnej.” Im bardziej szczegółowe informacje, tym łatwiej je wykorzystać. Pisz o tym, co jest, ale i o tym czego nie ma!

2. Aktualizuj na bieżąco – Wymóg prawny mówi o aktualizacji raz do roku (do 31 marca), ale jeśli zmieniasz coś w siedzibie lub na stronie lub właśnie kupiłeś pętlę indukcyjną, aktualizuj deklarację od razu. W przeciwnym razie ludzie stracą do niej zaufanie.

3. Korzystaj z narzędzi do generowania deklaracji dostępności. Ja oczywiście polecam generator, którego jestem dumnym współautorem, ale możesz też skorzystać z innych rozwiązań. Tworzenie deklaracji “z ręki” jest możliwe, ale jednak dość uciążliwe.

Podsumowanie

Deklaracja dostępności to nie tylko obowiązek prawny. To zasób informacji, który możesz wykorzystać na co dzień: - Linkuj ją w ogłoszeniach o wydarzeniach - Linkuj ją w ogłoszeniach rekrutacyjnych - Udostępniaj partnerom, dziennikarzom, grantodawcom - Twórz dedykowane accessibility statements dla wydarzeń na jej podstawie.

Jeszcze coś ważnego! Nie zapomnij poinformować o deklaracji swoich współpracowników- nigdy nie wiadomo kiedy i do czego ktoś może potrzebować informacji w niej zawartych.

Warunek? Deklaracja musi być konkretna, aktualna i łatwo dostępna.

Jeśli traktujesz deklarację dostępności jak coś więcej niż checkbox, ona zacznie pracować dla Ciebie.

Wieści o dostępności

Szkolenie semantycznego HTML – Jeśli chcesz nauczyć się pisać dostępny kod od podstaw, polecam kurs semantycznego HTML prowadzony przez Wojtka Kutyłę. To solidna baza dla każdego, kto tworzy strony internetowe.

Wsparcie dla AutomaticA11y 2026 ☕ – organizujemy AutomaticA11y w 2026 roku. Jeśli chcesz dołożyć się do organizacji wydarzenia, postaw kawę na BuyCoffee. Pieniądze zebrane od 1 lutego do 30 kwietnia w całości przeznaczę na sfinansowanie konferencji.

Studia podyplomowe o dostępności – Uniwersytet Łódzki uruchomił studia podyplomowe “Zarządzanie dostępnością w praktyce”. Dla tych, którzy chcą profesjonalnie zajmować się dostępnością w organizacjach.

Konferencja “Dostępność dzisiaj i jutro” – 11 lutego 2026 w Warszawie odbędzie się XVI edycja konferencji organizowanej przez ZUS. Wstęp bezpłatny, rejestracja obowiązkowa. Więcej informacji. Ja też tam będę i mam opowiedzieć o dostępności e-handlu:)

3. Forum bez barier. O kinie dostępnym – 24-26 lutego 2026 w Centrum Kultury Zamek w Poznaniu. Międzynarodowa konferencja o przyszłości kina w kontekście dostępności, platform streamingowych i włączającej społeczności. Pełna dostępność: tłumaczenie symultaniczne PL/EN, tłumaczenie PJM, napisy na żywo, pętle indukcyjne. Akredytacja: 280 PLN (on-site + online), 80 PLN (tylko online). Szczegóły i rejestracja.

Kompas Dostępności – PFRON uruchomił kampanię edukacyjną “Kompas Dostępności” skierowaną do podmiotów publicznych i przedsiębiorców. Warto śledzić materiały.

DOJ i deadline kwietniowy – W USA zbliża się ważna data: 24 kwietnia 2026 to termin, do którego większe instytucje rządów stanowych i lokalnych muszą dostosować swoje strony do WCAG 2.1 AA zgodnie z zasadami Department of Justice. Mniejsze podmioty mają czas do 26 kwietnia 2027.

Czatboty i dostępność – Jak niewidomy użytkownik radzi sobie z czatbotami w sklepach internetowych, bankach? Kinaole.co opublikowało artykuł o dostępności czatbotów, który pokazuje, że AI w obsłudze klienta może być zarówno pomocne, jak i frustrujące dla osób z niepełnosprawnościami.

I to by było na tyle. Marzy mi się wiosna, bo mam dość śniegu i mrozu. Wrzuciłbym tu piosenkę o niechęci osób niewidomych do białego puszku, ale za dużo tam niecenzuralnych wyrażeń. Dobrego tygodnia i byle do wiosny.